Phổi là cơ quan hô hấp của nhiều loài động vật sống trên cạn như bò sát, chim, thú và người. Phổi của người và thú rất phát triển, có rất nhiều phế nang nên diện tích bề mặt trao đổi khí lớn hơn hẳn so với phổi bò sát và lưỡng cư.

 Phổi của người và tú đáp ứng đầy đủ các đặc điểm của bề mặt trao đổi khí, vì vậy hiệu quả trao đổi khí rất cao. Phổi của lưỡng cư có cấu tạo đơn giản, ít phế nang, do vậy trao đổi khí của lưỡng cư thực hiện qua cả phổi và da.

Sự thông khí của phổi người và phổi thú là do sự co dãn của cơ hô hấp làm thay đổi thể tích của lồng ngực. Sự thông khí qua phổi bò sát là do co dãn các cơ hô hấp làm thay đổi thể tích của khoang thân, ở lưỡng cư là do thềm miệng nâng lên và hạ xuống.

Riêng phổi chim có cấu tạo và hoạt động khác hẳn với phổi của các động vật khác. Phổi của chim không có phế nang mà cấu tạo bởi hệ thống ống khí. Các ống khí nằm dọc trong phổi và được bao quanh bởi hệ thống mao mạch dày đặc. Máu trong các mao mạch trao đổi khí O2 và CO2 với không khí đi qua các ống khí. Phổi chim thông với hệ thống túi khí. Hệ thống túi khí gồm có 9 túi khí được chia làm hai nhóm: nhóm túi khí phía trước và nhóm túi khí phía sau.

Sự thông khí qua phổi chim chủ yếu là do cơ liên sườn co dãn làm thay đổi thể tích khoang thân. Khi chim bay, hoạt động của đôi cánh làm thay đổi thể tích khoang thân, làm thông khí ở phổi.

Hoạt động của các cơ hô hấp làm thể tích khoang thân của chim thay đổi kéo theo sự thay đổi thể tích các túi khí. Các túi khí phồng lên hoặc thu nhỏ lại giúp không khí lưu thông qua phổi.

 Quá trình hô hấp ở phổi chim diễn ra như sau:

- Khi chim hít vào, không khí giàu O2 từ bên ngoài vào đi theo đường dẫn khí vào các ống khí trong phổi, đồng thời đẩy không khí giàu CO2 từ các ống khí vào các túi khí phía trước, làm các túi khí phía trước phồng lên và chứa đầy không khí giàu CO2. Không khí giàu O2 đi theo đường dẫn khí còn vào các túi khí phía sau, làm cá túi khí phía sau phồng lên và chứa đầy không khí giàu O2.

- Khi chim thở ra, các túi khí phía sau co nhỏ lại, đẩy không khí giàu O2 từ các túi khí phía sau vào các ống khí trong phổi và từ phổi không khí giàu CO2 bị đẩy theo đưỡng dẫn khí ra ngoài. Cũng vào cũng thời điểm đó, các túi khí phía trước co nhỏ lại đẩy không khí giàu CO2 từ các túi khí phía trước theo đường dẫn khí ra ngoài.

Như vậy cả khi hít vào và thở ra ở chim đều có không khí giàu O2 qua phổi để thực hiện trao đổi khí với máu trong mao mạch phổi. Khi hít vào và thở ra phổi chim không thay đổi thể tích, chỉ có các túi khí thay đổi thể tích.

Giống như ở mang cá, ở phổi chim cũng có hiện tượng dòng chảy song song và ngược chiều nghĩa là dòng máu trong các mao mạch trên thành ống khí luôn song song và ngược chiều với dòng không khí lưu thông trong các ống khí, điều này làm tăng hiệu quả trao đổi khí.

Theo SLHĐV